هامسەرۆکو کۆنسەو ڕاوەبەری کەجەکەی جەمیل بایک ئەرەیاۋناش دۆڵەتو تورکی دماو بانگەوازەکەو ڕابەر ئاپۆی حیچ هەنگامېوەش نەنیێنە و واتش: "ئەر دمایی پا چێرخانەیە نارمې کە ئەوەکۊشای چەکڎاریش ئارڎ ئاراوە، پەکەکەیچ چەک بنیۆرە، ئانە سەبای یۆتەر چەک هۆرگێرۆ."
جەمیل بایک، هامسەرۆکو کۆنسەو ڕاوەبەری کەجەکەی، کە جە بەرنامێوە تایبەتی ستێرک تیڤینە بەشداربې، هۊرسەنگنایش پەی پەیامە ڤیدیۆییەکەو ڕابەر ئاپۆی، مەراسیمو سۆچنای چەکی جە لایەنو گەریلای و دماین ڕووەدایەکا سووریای کەرڎ.
بایک باسش چانەیە کەرڎ کە دماو بانگەوازو ئاشتی و گلېرگەی دیموکراتیکی ڕابەر ئاپۆی، هەڵای گۆشەگیریی ئیمراڵی هۊرنەگیریان و ئەرەیاۋناش، دۊڵەتو تورکی هەوڵمڎۊ پاسە نیشانەش بڎۆ کە گۆشەگیری لابریان، بەڵام ئانە ڕاس نیا. بایک ماچۆ: "ڕابەر ئاپۆ هەنگامې فرە تاریخیێش هۊرگێرتې. ئاد داواو دمایئاردەیش بە گرڎ ئەوەکۊشایې چەکڎاریی چېرو نامې پەکەکەی و دمایئاردەی بە ئەوەکۊشای چەکڎاریی کەرڎ؛ تەڤگەرما جوابش داوە و داواکارییەکې ڕابەرایەتیش جابەجا کەردې. دماو ئانەی ڕابەر ئاپۆ حەرەکەتێوە یەکلایەنەش کەرڎ، لاو ۋێشۆ ئەرکەکێش جابەجا کەرڎې. تەڤگەریچ ۋەرپرسیاریەکێش جا بەجا کەردې. جە ئیسەنە پەنەوازا ئاژەو ڕابەر ئاپۆی فاڕیۆ. پەنەوازا یاگێش فاڕیۆ، پەنەوازا چنی خەڵکی، جمېیەر، ڕۆشنۋیرا، سیاسەتمەدارا و ئەکادیمییەکا پەیوەندیش بۆ. ڕابەر ئاپۆ ئانەی تاواش کەردش. ئیساتې نۆبەو دۊڵەتیا هەنگامە بنیۆ."
هۊرسانگنایەکې جەمیل بایکی، هامسەرۆکو کۆنسەو ڕاوەبەری کەجەکەی پی جۆرەنې:
سەرەتا گەرەکما سەبارەت بە دیمەنە ڤیدۆییەکەو ڕابەر ئاپۆی پەرسونە. دماو ٢٧ ساڵا پەیامێوە ڤیدیۆیی ڕابەر ئاپۆی وەڵا بیۆ. چ پەیامێو بې؟ چونکی تۆ پېسە هەمڕێوە، جە ڕۊی یووەمۊ چنی ڕابەر ئاپۆی بێنی. دماو ٢٧ ساڵا وینای ڕابەر ئاپۆی چ هەستێوەش پنە بەخشای؟
سەرەتادا ڕێزو ۋێم پەی ڕابەر ئاپۆی بەربڕو.
ڕابەر ئاپۆ نەک تەنیا پەی ئێمە، پەی تەڤگەرەکەیما، پەی گەلو کوردی، بەڵکم پەی مرۆڤایەتی دەورێوە تاریخی گێڵنۆ. هەرپۊکەی بانگەوازەکەش بانگەوازێوە تاریخیا. ڕابەر ئاپۆ بە ۋەرپرسیاریۆ هەرمانە مکەرۆ.
دیمەنەکە کاریگەریش سەرو گرڎو هەمڕایا بې، بەڵام جە ئەساسەنە کاریگەری گۊرەش سەرو گەلی و مرۆڤایەتی نیارە.
کاریگەری فرە عالش سەرو گەلەکەیما نېیارە، چونکی ساڵانێوە فرە بې گۆشەگیری سەرو ڕابەر ئاپۆیرە سەپیابې. ئی گۆشەگیرییە گۆشەگیریێوە ئاسایی نەبې. ڕەنگە حیچ کەسێوە جە جەهانەنە ئەزموونو گۆشەگیریێوە پا جۊرەیشە نەکەردەبۆ و ئی گۆشەگیرییە ساڵانێوە بەردەوام بې. ئامانجەکەیچش ئەرەبڕیەی تەمامەتی پەیوەندی ڕابەراتی بې بە تەڤگەری و گەل و مرۆڤایەتی. ئاڎې بە بەردەوامیدای بە گۆشەگیری پی جۊریە، پاسشا خیاڵ بې کە کاریگەریێوە گۊرە سەرو ڕابەر ئاپۆی وەش بکەرا و جە ڕوو فکرییوە لاوازش بکەرا.
بەڵام دماتەر دیشا کە ئا گۆشەگیری و فشارې جابەجاشا کەرڎې، حیچ ئەنجامێوەش نەبې. بەپێچەوانۊ ڕابەر ئاپۆ چی ئاژەو گۆشەگیرییەینە جە ڕوو فەلسەفی و فکرییوە قووڵتەر بیۆ. جە تاریخیچەنە بڕې نمونې گۆشەگیری هەنې؛ ئا کەسې ئەزموونو ئی گۆشەگیرییە مکەرا، ملانە قوڵایی ویرکەردەیۆ.
بەڵام ئی گۆشەگیرییەی کە ئاڎې ئەزموونشا کەرڎەن، هامشێوەو گۆشەگیریی ڕابەر ئاپۆی نییا. ڕابەر ئاپۆ ساڵانێوەن ئەزموونو ئینەی مەکەرۆ. ئانەی ئینسانێوە ساڵانێوە فرە جە جەهانی، تەڤگەری جیابۆوە و تەنیا مەنۆوە، ئاژێوە دژوارا. ژیان پا جۆرە و تەنانەت برەودای بە فکری تازەی سەختا، بەڵام ڕابەر ئاپۆ حەقیقەتێوەش هەن؛ ڕابەر ئاپۆ جە هەر ئاژێوەنە بژیوۆ، هەمیشە سەرنجش ئینا سەرو ئامانجەکاش و سەرو ئا بنەمایې بەردەوام بۆ. هەر پی مەڵامەتۆ، گۆشەگیری دژو ڕابەر ئاپۆی ئەنجامی پێچەوانەش بې.
ئەر بە عالی هۊرسەنگنای پەی پەیامە ڤیدیۆییەکەو ڕابەر ئاپۆی بکەرمې، متاومې بە عالی بوینمې کە پەی پەنەوازیەکا گەلو کوردی، گەلاو ۋەرکۊتوو مېیامینی، گەلاو تورکیای و پەی مرۆڤایەتی چێش پەنەوازا و ئاڎ گەرەکشا چێش بکەرۆ.
رابەر ئاپۆ جە بنەیانێوە پەرتەوازەنە گۆرەبییەن. واتا ئاڏ جە بنەیانێوە بێ ئومێد و پەرتەوازەنە ژیوان. ئاڏ جە گلێرگێوە کوردینە پەروەردە بییە کە پەرتەوازە و ئومێد جە دەس بەرشییە بێ. ڕابەر ئاپۆ چێشش کەردەن بنەما؟ چنین تاوۆنە ئی پەرەتەوازییە دلێنە بەرۆ، کۆشا بکەرۆوە، زینەشا کەرۆوە، وزۆشانە سەر پەیا؛ ئینەش کەرد بنەما. چێگەنە هەرمانێ تاریخییەش ئەنجامدا. ئاڏ دەسش وەردا گلیرگێوە کە پەرتەوازە، نائومێدی و چێرو هرژووم گرڏینە بێ؛ گلێرگەش جە دۆخو هەنووکەیینە ڕزگارکەرد، وستش سەر و پەیا و تەنانەت کەردیمێش نموونێوە پەی مرۆڤایەتی. ئینە هەرمانێ ئاسانە نییەنە. هیچ کەس جەهانەنە بە ئاسانی مەتاوۆنە ئی هەرمانا ئەنجام دۆنە. ڕابەر ئاپۆ ئینەش ئەنجامدا.
حەر چنین ڕابەر ئاپۆ گلێرگێوە ئەرەمەڕیاو، پەرتەوازە و نائومێد و ژەنی ئی گلێرگەیەیش زینێ کەردێوە، وستێش سەر و پەیا و زینێش کەردێوە تەڤگەرو گەلوو سۆسیالیستی کە بە سۆسیالیزمی بنیادنریا پەرتەوازە بییەی و هورش چەرخنێ سەر و ئومێدی و هیواو ئینسانییەتیش کەرد بنەما.
تا ئا کاتەی پەرسە و کوردی چبەر و چوارچێوەو جەنگی هورنەگیریۆ، ئا ئەوەکۆشایەی ئەنجامش دان نەک تەنها دەرئەنجامێوە پاسەش مەبۆ، بەڵکوم فرە و گرووپەکا جە ڕاو ئا جەنگەیۆ کوردەسانەنە، بەردەوامی بە مەنەیۆو وێشا مرانە. گەلوو کوردی پەی هەمیشەی ڕووبەڕوو جەنگی و کوشتەی بۆوە.
تەمامو ئا هەنگاما ڕابەر ئاپۆ نیینێش و ئا ئەوەکۆشایەی کە برەوش پنەدان، سەر و بنەماو ئاڏیی بییەن کە چنین تاوۆنە ئی گەلەیە جە پەرشوبڵاوی ڕزگار بکەرۆ و یاونۆنەش ئازادی و دیموکراسی. ئاڏ پەی ئینەی ئەوەکۆشایش کەرد و ئەوەکۆشاکەیش دەرئەنجامش بێ. دمایش بە سیاسەتو نکۆڵیکەردەی بە کورد ئارد و هیواس پەی کوردەسانی گێڵناوە. وەر و ئانەی ئاڏ ئی گەلەش زینە کەردۆ و کەردێش بە ئومێد و هێزێوە گۆرە پەی گرڏی. سەلەمناش ئیتر کەس مەتاوۆنە کوردی دلێنە بەرۆ. ڕابەر ئاپۆ ئینەش ئارد بییەی.
ئاڏ با هەنگامێ نییەنێش، گەرەکشا پەرسە و کوردی سەرو بنەماو دیموکراسی و ئازادی چارەسەر بکەرۆ، گەرەکشا گلێرکە و دیموکراتیکی پەرە پنەدۆنە. بانگەوازو ڕابەر ئاپۆی ئینا سەر و ئی بنەمێ.
وینمێ هەلومەرجەکێ ئیمراڵی نەفاڕیێنێ. باسو ئازادیی جەسەیی ڕابەر ئاپۆیشا کەرد و بانگەوازو باخچەلیچ بێ، بەڵام هەڵای پارێزنەرێ، بنەیانە و شاندەکەو دەم پارتی مەتاوانە بە ئاسایی بلانە ئیمراڵی. بە ڕاو شمە فاڕییای هەن یان هەڵای گۆشەگیری بەردەواما؟
جە چن مانگی ویەردەنە گۆشەگیری سەر و ڕابەر ئاپۆی بەشێوې فاڕییا و نەرم بییەیش بەوێشۆ وینان، بەڵام گۆشەگیری لانەبریان. دۆڵەتو تورکی هەوڵی چانەش نیشانە دان گۆشەگیری لابریان، بەڵام ئینە ڕاس نییا. دۆڵەتو تورکی چی ئینەیە بە پەنەواز وینۆ؟ وەرو ئانەی ئەنجوومەنو ئەورووپای تاوەکو مانگە و ئەیلوولی دەرفەتش دان بە دۆڵەتو تورکی پەی ئانەی فاڕییای جە هەلومەرجو ڕابەر ئاپۆینە بکەرۆ. ئا کاتە نزیکا. دۆڵەتو تورکی چی خاڵێنە تەنگەتاو بۆنە. لێوەتەرۆ، ڕابەر ئاپۆ بە دەسوەڵوستەکەیس فرە هەنگامێ تاریخیێش نیێنێ داواو کۆتایی ئاردەی بە گرڏ و ئەوەکۆشای چەکداریی چێرو نامێ پەکەکەی و کۆتایی ئاردەی بە ئەوەکۆشای چەکداریش کەرد، تەڤگەرەکەشما جواب و ئینەیش داوە و داواکارییەکێ ڕابەرایەریش جابەجێ کەردێ. دما و ئانەی ڕابەر ئاپۆ هەنگامێ یەکلا کەرەوێش وەڵێ وستێ، لایەنو وێشۆ ئانەی گنێ ئەستۆو وێش جابەجێش کەرد . تەڤگەرەکەما ئێربەستەیش ئەرەیاونا و بەشێوەی ئەرێنی جواب و داواکارییەکەو ڕابەر ئاپۆیش پەی نییارە و چەکی داوە. ئینێ گرڏش یەکلایەنە و جەلایەنو ڕابەر ئاپۆیۆ وەڵێ وزیا و تەڤگەر ئا هەنگامێ کە جەلایەنو ڕابەر ئاپۆیۆ وەڵێ وزیا بێ بەهێزێش کەردێ و تەمامێش کەردێ. بڕوا بڕواشا چانێ بێ کە ئەر ڕابەر ئاپۆ ئا هەنگاما بنیۆ، کێشە و دابەش بییەی دلێ تەڤگەری و خەڵکینە بەرگنۆ و ئا کاتە ئەنجامێوە ئاسانتەر بەدەس مارمێ. بەڵام ویناتا کە بەینو ڕابەر ئاپۆی و تەڤگەرینە، بەینو ڕابەر ئاپۆی و خەڵکینە پەیوەندیێ بەهێز هەن. گرڏ ئینەشا وینا. ویناشا کە مەحاڵا بەینو تەڤگەری و خەڵکینە دابەش بییەی و کێشە بەرگنۆ.
ویناشا کە ڕابەر ئاپۆ لاواز نییا و فرە بەهێزا. ویناشا کە هەم جەلایەن و تەڤگەری و گەلیش ڕۆو بە ڕۆ گۆرە بۆنە و جە مێڏانو مییاننەتەوەییشەنە وەڵێ گنۆ. وەرو ئانەی تەنگەتاوێ بیێنێ و پاسە نیشانەشا دا کە گۆشەگیری لابریان. گەرەکشا بێ پی جۆرە گرڏ لێوە خەڵەتنا، بەڵام گرڏ ویناشا کە هەلومەرجو ڕابەر ئاپۆیشا نافاڕان. بڕێ نەرم بییەی وەش بییەن، تەنیا شاندەکە جارجار ملۆنە. نە یاگێ ڕابەر ئاپۆینە فاڕییای ڕووەشدێنە، نە سەرڏای سیاسەتمەدار و ڕۆنامەوانا هەن. دۆڵەتو تورکی هەڵای ڕاش پانەی نەران. ڕابەر ئاپۆ هەڵای چێرو گۆشەگیرینە بەردەوامی بە هەرمانەکاش مرڏۆنە. گرڏ ئینەی وینا. ڕابەر ئاپۆ، دما و ئینەی هەنگامەی یەکلایەنێش نیا، ئەرکو وێش جابەجێ کەرد. تەڤگەریش ئەرکو وێش جابەجێ کەرد.
ئیسە، پەنەوازا هەلومەرجەکێ ڕابەر ئاپۆی فاڕیانە. پەنەوازا یاگەکێش فاڕیۆنە؛ پەنەوازا چنی گەلی، تەڤگەر، ڕۆشنۋیر، سیاسەتمەدار و ئەکادیمیسیەنەکا پەیوەندی بنیۆرە.
پەنەوازا ئیتر قەدەغەکەردەی لابریۆ. ئانێ گەرەکشانە چنی ڕابەر ئاپۆی دیدار بکەرا، چەمپنەکەوتەی بکەرا پەنەوازا تاوانە بلانە ئیمراڵی. پەنەوازا دۆڵەتو تورکی چی ڕووانگۆ ئاستەنگ وەش نەکەرۆ. سیستەمو ئیمراڵی سیستەمو گۆشەگیرییا. پەنەوازا ئی سیستەمە لابریۆنە. داواکاری ئێمە ئینا سەر و ئی بنەمێ. ئی داواکارییە تەنیا هینو ئێمە نییا، داواکاریی گەلی و ئانیشان کە جە میڏانو مییاندۆڵەتینە چەمدێری پرۆسەکەی مکەرا.
ماچانە جە مێڏانو مییاننەتەوەیینە ڕابەر ئاپۆ هەنگامەش نیێنە، جە وەراوەرو ئانەینە پەنەوازا دۆڵەتو تورکیچ هەنگامە بنیۆ و ماچانە دلێ هەلو مەرجی چی جۆرەنە مەحاڵا دەورو وێش فاڕۆ. ئینە ڕاسا. ئەر دۆڵەتو تورکی بەڕاست گەرەکشا کێشەکا چارەسەر بکەرۆ، ڕا و ئینەی خودو ڕابەرایەتییا. ئەر ڕابەرایەتی بەشێوەی ئازاد هەرمانە بکەرۆ، ئامانجەکێ تاوانە بەدی بەیانە. ئەر گەرەکشانە ڕابەر ئاپۆ دلێ هەلومەرجو گۆشەگیرینە کێشەکا چارەسەر بکەرۆ، ئینە مەحاڵا.
ئاڏێ وێشا واتشا؛ ئینسان مەتاوۆنە بەدەسێوە چەپڵێ دۆوەنە. ڕابەرایەتیشا وستەن حەوزێوە، کەچی ئاویش چنە نییەنە و ماچانە 'مەلێ بکەرە'. ئینە مەحاڵا. گرد کەسێ ئینەی وینۆ. ڕابەر ئاپۆ ئانەی جد دەسشەنە ئاما کەردش. ئیتر کەس مەتاوۆنە داواو هیچیش چنە کەرۆ.
جە ئیسەنە پرۆسەکە بەشێوێوە یەکلایەنە ملۆڕاوە، پەکەکە دما و ٤١ ساڵا قەراری گرنگش هورگێرت، بڕێ لایەنێ پەکەکەی پێسە و گەرەنتی ئاسایش وینا. جە دۆخێنە ئی پرۆسە نەیاوۆنە بە ئەنجام، ئانە چ پێگێوە گێرۆ؟
پەنەوازا گرڏما خاس چینەی یاومێنە؛ فەلەسەفە، ئایدۆلۆژیا، شێوازو ژیوای و ئەوەکۆشایما هەن. پێسە چنین سەر و ئی بنەمێ جە ئەنقەرە دەستما پنە کەرد، ئانە پێسە و ئیسەی جە ئایندەیشەنە سەر و ئی بنەمێ درێژە بە ئەوەکۆشایما مرەیمێ. چینەینە هیچ فاڕییایێ ڕووەمەرۆ. بییەی بە پارتما سەر و ئی بنەمێ بییەن و سەر و ئینەی هەنگامەی بنەڕەتییەما هورگێرتە. گەرەکما نییا جەنگێوە تەری چەکدای ما بەینو ئێمە و دۆڵەتو تورکیاینە وەش بۆوە. ئینەما نیشانە و گرڏ کەسێ دا. سەر و بنەماو بانگەوازو ڕابەر ئاپۆی گرووپێوە ٣٠ گەریلایما چەکەکێشا سۆچنێ. گەرەکما نییا وێما چەکدار کەرمێوە و جارێوە تەر جەنگ دەس پنەکەرمێوە. بەبێ کەموکوڕی ئینەما نیشانە دا.
چێوەکە یاوان پا دەرنجامەی پەرسو کوردی سەر و بنەماو سیاسی و دیموکراتیکی چارەسەر کریۆنە. ۆی مەڵەمەتە پەنەوازا یاساکێ فاڕیانە. بەڕۆشنی ئینەما واتەن. ئیر چێوەکە کۆتەن ئەستۆو دۆڵەتو تورکی.
ئەر دۆڵەتو تورکی توانو چارەسەریش بۆنە ئانە پەنەوازا هەنگامەی کۆنکرێتییە بنیۆ. مشۆم هەلومەرج، سیاسەت، یاساکێ پەیوەس بە ڕابەر ئاپۆی فاڕیانە. تەنیا چا دۆخەنە پرسەکێ بەرەو چارەسەری ملانە.
بەڵام ئەر دۆڵەتو تورکی گەرەکشا فریوما دۆنە، بێ چەکما بکەرۆ، بێتاقەتێما کەرۆ و ئامانجەکێش جە دژو گەلوو کوردی جابەجێ بکەرۆ؛ ئانە هیچ ئیمکانێوە ئینەیشا مەبۆنە. پەنەوازا فرە بە ڕۆشنی گرڏ کەسێ ئینەی یاوۆنە.
تەڤگەرما ئامانجێوەش هەن و ئاڏش ئازادی، دیموکراسی و سۆسیالیزما. جەسەرەتاوە سەر و ئی بنەمێ ئەرەمەزیان و سەر و ئی بنەمێش بۆنە. ئانەی کریان سەر و ئی بنەمێ بییەن و پی جۆرە بەردەوام بۆنە. پەنەوازا گەل و گرد کەسێ بزانۆ سەر و ئامانجەکەما بەردەوامێ بیمێ. ئەوێ تەرێ چێش ماچانە گرنگ نییا لاماوە.
ئایا دۆڵەتو تورکی گەرەکشا زیهنیەتو فریوودای خوڵقنۆ، یان ئانەی بڕت نەتەوەپەرسی هرووژم مکەرا؟ ئایا بڕت گرووپێ کە بنەماو سۆسیالیزمی پیکئامای گێرانە وەر ڕەخنەش چنە گێرا و هرووژمش مکەرا سەر ؛ فرە ئینیشا بەبنەما مەگێرمێ.
چێوەکە تازە نییا پەیما؛ ئێمە یوەم ڕۆو دەسپنەکەردەیما چی ئی حەقیقەتا مژیومێ. ڕەنگە ئێمە گرنگیما با قسا ئاڏشا دابۆ، بەڵام هەرگیز بە جددی هورما نەگێرت و هەرگیز هەرمانەما سەرش نەکەرد. ئامانج و هێڵە و ئاراسێوەما هەن. ئێمە شێوازێوە ژیوایما هەن، کۆدی ئەخلاقیما هەن و سەر و ئی بنەمێ ملمێ. مشۆم گرڏ کەسێ ئینەی زانۆ. ئی جمیەرە هەرگیز تەسلیم مەبۆ.
ئەر کەسێ واچۆنە "تەسلیمشا مکەرمێ"، وێشا فریو مرانە. ئەر گومانێ بۆنە کە دۆڵەتو تورکی دەستوەردای مکەرۆ یان تەڤگەرەکە وێش تەسلیم مکەرۆ؛ پەنەوازا بزانۆ کە ئی تەڤگەرە هەرگیز تەسلیم نەبییەن، و هەمیشە مڏرامان و ئامانجەکی وێما پارێزنێنێ، تەنانەت جە ڕوە فرە سەختەکانە خاوەنداریما چنە کەردەن.
ئارۆ بارودۆخو تەڤگەرەکەی پێسە و جارانی نییا. چی هەلومەرجەنە کەس مەتاوۆنە ئی تەڤگەرەیە فریو دۆنە، واتە تەسلیمش بکەرۆ. مەتاوانە نە ڕابەر ئاپۆ و نە تەڤگەری فریودانە. ڕابەر ئاپۆ و ئی تەڤگەرە تەڤگەرێوە نییەنێ کە تاوانە فریوش دانە. جە لە سەرهوردای و ئەوەکۆشایشا پەی ڕاگیری کەردەین جە فریوداو گەلوو کوردی و گەلا تورکیای و وەرکەوتوو دلێڕاسەی و ئینسانییەتی، پەی ئانەی بە لاڕێرە نەبریۆ و جە جەنگی دوور وزیۆوە. تەڤگەر سەر و ئی بنەمێ سەرش هوردان و درێژە بە خەباتی مرۆنە. ئەر ویر بکەراوە و واچا تاوانە ئا جۆرە حیساباتا جە ڕێکوپێکی بەربشانە، چنەیاوانەی وەش بکەرا، ڕەفتار بکەرا پێسە و ئنەی کێشەکەی چارەسەر مکەرا، بڕێ هەنگامێ دژو پارتو پەکەکەی بنیا، چەکشا چنە کەناوە و پی جحرە دلێنە بەراشا، ئینە مومکین نییا.
ئی تەڤگەرە بە ئامانجەکاشۆ بینیان. چەکدار بۆنە یان بێ چەک، بەپاو ئامانجەکاشا بەردەواما. خەبات تەنیا پەیوەس نییا بە چەکیۆ؛ ئینە تەنها جۆرێوەن جە ئەوەکۆشای. ڕا و ئامرازو ئوەکۆشای فرێنێ. تەڤگەرو ئاپۆیی جە ڕۆو ئەرەمەزیای تا ئارۆ جە بوارە جیاجیاکانە خەباتش کەردەن. ئی خەباتە بەردەوام بۆنە. هەرچی پەی گەلوو کوردی و گەلوو کوردەسانی و گەلوو تورکیای و خەڵکا وەرکەتوو مییامینی و ئینسانییەتی پەنەواز بۆنە، ئی جمیەرە پێسە و بنەماو وێش هورش گێرۆ و بەردەوامیش بۆنە. پەنەوازا گردما پی جۆرە جە ڕابەر ئاپۆی و جمیەرەکەی یاومێنە.
دماو جوابە ئەرێنییەکەو کەجەکەی سەرو بانگەوازەکەو ڕابەر ئاپۆی، گرووپێوە گەریلای مەراسیمێوەشا پەی سۆچنای چەکەکاشا کەرڎ. ڕووەدایێوە گۊرە و شکۆداربې، گرڎو جەهانی تەماشەش کەرې، ساتێوە تاریخی بې. چی چوارچێوەنە گرڎ کەسې مەراقو ئەنەی مکەرۆ؛ ئەرکو ئیساتې ئا گرووپەیە چێشا، ئینې چکۆو، کۊ ملا، ئایا متاوا بلا تورکیا؟ باس چانەیچ مکریۆ کە بڕې گرووپې تەرې گەریلایچ پی جۊرە چەکەکاشا منیارە. ئینە تا چن ڕاسا؟
سەرو بانگەوازەکەو ڕابەر ئاپۆی مەراسیمێوە پی جۆرە ئەنجام دریا. چونکی ڕابەر ئاپۆ پەی ئێمە بنەمانە. تەنیا ئەر بانگەوازێوە جە ڕابەر ئاپۆیۆ کریۆ، گەریلا، تەڤگەر و ئەنداماو تەڤگەری متاوا ئینەی ئەنجام بڎا. جگە جە ڕابەر ئاپۆی گۆش جە قسې تەری نمەگێرا. پەنەوازا گرڎ کەسې ئینەی بزانۆ. چونکی ئانې بەشدارې ئی تەڤگەریە با، بەشدارې ڕابەر ئاپۆی بانە. ئارۆ ئانې چی تەڤگەرەنە کۊشش مکەرا قەسەم مووەرا سەرو بنەماو ئامانج، هێڵۊ و ئازادی بەڎەنی ڕابەر ئاپۆی چەک بەکاربەرا. سەرو ئی بنەمایې ئەوەکۊشا. هەرپۊکەی جگە جە ڕابەر ئاپۆی کەس نمەتاوۆ داواو نیایرەو چەکیشا چنە بکەرۆ. ئەر کەسێوەیچ گەرەکشا بەکارش بەرۆ، قبوڵش نەکەرێنې. ئێمەیچ واتما نمازمې بنریۆرە.
چونکە گرڎو ئا کەسا بەشدارې تەڤگەری با، سەرو بنەماو ڕاسی ڕابەر ئاپۆی چەک بەکاربەرا. گەریلا سەرو بانگەوازو ڕابەر ئاپۆی ئا هەنگامېشە نیێنە. ئا هەنگامێچە هەنگامێوە تاریخیە بې. ئی هەنگامې جە یاگێوە تاریخینە نریا.
ئا قسې چا کریۍ سەرو بنەماو بانگەوازەکەو ڕابەر ئاپۆی بێنې. ئا هەمڕێچە باسشا کەرڎ. واتە شرۆڤەشا کەرد چی چەک منیارە و ئامانجشا چێشا و گەرەکشانە چێش بکەرا. هەرپاسە چەکشا سۆچنا. چی ئی چەکێشا سۊچنې؟ چونکی ئارۆ ناتۆ خەریکو پەرەپنەداو چەکین جە جەهانەنە. بە مەعنێوەتەر خەریکو زیاڎ کەردەی چەکەکاشا. خەریکا جەهانی کێشۊ دلې جەنگو چەکەکاوە.
هەرپاسە جەنگێوە گۆرە جە ۋەرکۊتوو مېیامینینە بەردەواما. ئەوەفاڕیای گرنگ هەن. سۆچنای چەکەکا جوابێوەن پەی ئینەی. مەعنێوەتەرش ئانەنە گەرەکما نیا جارێوەتەر جەنگ بکەرمې یان چەک بەکاربارمې. هەرپۊکەی پەنەوازا دۊڵەتو تورکی چوارچێوێوە یاسایی پەرەپنە بڎۆ. ئەر ئینەی پەرە پنەبڎۆ، جە ئیساتێوە گەرەکما نیا جارێوەتەر چەک بەکاربارمې.
جە تاریخو کوردینە کەلتوورێوە هەن، ڕۊشنایی ئێری گوزارشت جە تازەبیەیۆ و هەنگامەی تازې مکەرۆ. یۆ جە مەڵامەتاکا سۆچنای چەکەکا ئینەنە. ئا هەمڕێما بە ڕۊشنی واتشا، 'سەرو داواو ڕابەر ئاپۆی هەنگامېوە سیمبولیکە منیا. ئەشۆ دۆڵەتو تورکی، ڕای گرڎیی تورکیای و تەنانەت جەهانیچ ئینەی بوینا. گەرەکمانە پرسەکە سەرو بنەمای سیاسی و یاسایی چارەسەر بکەرمې. گەرەکما نیا جەنگ بکەرمې. هەرپۊکەی چەکەکاما سۊچنمې و گێڵمېوە یاگې ۋێما.' چی؟ چونکی جە تورکیانە هەلومەرجی یاسایی پەی ئینەی ئاماڎە نییا. ئەر بلانە باڵبەسې کریا و ڕووبەڕوو دادگای کریاوە. کریۆ سزای قورسیچ بڎریا، چونکی بەپاو یاساکاشا ئانې چەک هۊرگێڕا دژمنې ئاڎیشانې. سزاو ئینەیچ فرە قورسا.
ۋەرو ئینەی نەلې. هیچ گرەنتیێوە ئینەی نییا. هەرپۊکەی واوەی گێڵێوە یاگې ۋێشا. ئا کەسەی ساڵانێوەن بە چەکۊ کەشەنە مژیۋۆ و چنی متاوۊ چەکەکەیش بنیۆرە و پی جۊرە مەنۆوە؟ تورکیانە هیچ یاگێوە نییەنە پەیش بلا، زەمینە نییە، تەنانەت نمەتاوا چا بژیوا. ناچارېنې جارێوەتەر گێڵاوە یاگې ۋێشا. هەرپۊکەی گێڵێوە یاگې ۋێشا.
ئەر تورکیا ئەوەفاڕیای جە هەلومەرجو ڕابەر ئاپۆینە بکەرۆ، گۆشەگیری لا بەرۆ، ڕابەر ئاپۆ بە شێوێوە ئازاد کۊشش بکەرۆ، بتاوۆ پەیوەندی چنی گرڎ کەسې بنیۆرە، یاساکاو ئازادی و ئەنتێگراسیۆنی دیموکراتیکی وەڵې وزۆ، ئانە بنەمێوە وەش بۆ و متاومې چەک بنیەیمېرە. تاوەکو ئینە ڕووە نەڎۆ کەس نمەتاوۆ داواما چنەبکەرۆ چەکەکاما بنیەیمېرە.
جە میدیاکانە بڕې گفتوگۆیې هەنې؛ ماچا ' دهۆکەنە چەک منیارە' یان ' هەولێرەنە چەک منیارە'. ئینې قسې پوچېنې. کەس نمەتاوۆ پی جۊرە فشارما وزۆ سەر، نە متاوۊیچ دەرفەتێوە پی جۆرە وەش بکەرۆ. ڕەنگە بڕې گەرەکشا بۆ پاسما پنە بکەرا هەنگامېوە پا جۊرە بنەیمې، بەڵام تاوەکو ئا مەرجې باسم کەرڎې نەیا دی، نمەتاومې گروپێوە تازە بکیانمې. ئینە محاڵا.
ئانڼەی چنەش مېیاومېنە پڕۆسێوە تازە دەسشپنەکەرڎەن و حیچ چێوې دمایش نامان. تورکیایچەنە باسو ئەرەمەرزنای کۆمیسیۆنی مکریۆ. دەربارەو ئی کۆمیسیۆنەیە زانیارییەکێتا ئینې چ ئاستێوەنە؟ ئا کۆمیسیۆنەی مەرزیۊرە هەرمانەش چێشەنە، پێشنیارەکې شمە چی مژارەنە چێشێنې و ئایا حیچ هامبەشیکەردەیې پەیلواکا بیەن؟
ڕابەر ئاپۆ چن جارې داواو ئەرەمەرزنای کۆمیسیۆنێوەش جە پەرلەمانو تورکیاینە کەردەن. ماچۆ ئەشۆ ئی کۆمیسیۆنەیە بە شێوێوە یاسایی ئەرەمەرزندې. چن جارې ئەرەیاۋنانما ئەشۆ کۆمیسیۆن بە شێوێوە فەرمی و یاسایی ئەرەمەرزیۆ. چونکی تاوەکو جە بواری یاسایینە بنیاڎ نەنریۆ، هەروەختې گەرەکشا بۆ متاوا ئا کۆمیسیۆنەیە جە بەین بەرا.
هەرپاسە جە ۋېیەردەنە کۆمیسیۆنەکې ئەرەمەرزیې. ئا کۆمیسیۆنې نەتاواشا هیچ بەدەس بارا. کۆمسیۆنەکې زانیاری گلێرکەرێنێوە و یاونێنێش بە ڕەجەب تەیب ئەردۆگانی. ئاکاتە سەرۆک وەزیران بې؛ ئاڎې زانیاریێش دێنې پنە. ئا کۆمیسیۆنە پرسەکەش چارەسەر نەکەرڎ. ئەر ئا کۆمیسیۆنەو ئیساتې ئەرەمەرزیۆنە پی جۊرە بۆ، نمەتاوۆ پرسەکا چارەسەر بکەرۆ.
ئاڼنەی بیاومێشەنە، ئا کۆمیسیۆنەی گەرەکشانە ئەرەمەرزناشەرە، تەنیا پەی ئانەی پەکەکە چەک بنریۆرە ئەرەمەرزیان. ئانې عەیامێوەن ئینې کەشەنە چێشا کەرڎەن و بە پاو ئینەی چ جۊرە سزێوەشا هەنە؟ گەرەکشانە ئینەی دیاری بکەرا و پا جۊرە هەنگامە بنیا. ئامانجو ئی کۆمیسیۆنەیە تەنیا چەکنیایرەین.
پرسەکە تەنیا پەیوەندیش بە چەکنیایرۆ نیا. بێ چەکبیەی بەشێوەن جە پرسەکەی نەک گرڎ، بەڵام دۊڵەتو تورکی گەرەکشا پرسەکەی تەنیا سەرو بنەماو بێ چەکبیەی پەرە پنە بڎۆ. ئەر ئینە بې دی، بە گوێرەو ئاڎیشا گرڎو پرسەکا چارەسەرې با، بەڵام پاسە نیا.
پەرسە و کوردی تەنانەت وەڵێ ئەوەکۆشای چەکداریشەنە بێ...
ئەر ئەوەکۆشای چەکداری پەرەش سانا بۆ، مەڵامەتش هەن. کورد قبوڵ نە کریێ، نکۆڵیش چنە کریێ و گەرەکشا بێ کوردی دلێنە بەرا. گەرەکشا بێ گرڏ و ئا چێوا دلێنە بەرا باسو کورد و کوردسانیشا چنە پییەن. کوردیش گەرەکش بێ بە ئیرادەو، شوناس، بەها و کلتوورو ئازادی وێشۆ بژیوۆنە. هیچ دەرفەتێوە پەی ئینەی نەبێ. حەر پۆکەی ئەوەکۆشای چەکداری پەرەش سانا، پەی ئانەی تەڤگەر تاوۆنە وێش و گەلەکەیش پارێزنۆ. ئامانجو تەڤگەری ئینە بێ. حەر پۆکەی چێرخانو سەرهورادو ئەوەکۆشای چەکداری هەن. ئەر ئەمئی چێرخانەیە نازا، ڕەنگە پەکەکە چەک بنیۆرە، بەڵام سەوای کەسێوە تەر چەک هورگێرۆ.
ئەر پەکەکە وێش چەکدار کەردەبۆ، ئانە وەرو ئانەی نییا کە گەرەکش بییەن چەک بەکار بارۆنە، بەڵکوم وەرو سیاسەت و پراکتیکەکا دۆڵەتو تورکیاین کە فشارش سەر وەش کەردەن. حەر پۆکەی تەڤگەرێوە چەکداری پەرەش سانان. ئەر گەرەکشا بییا تەڤگەرێوە چەکداری بۆنە، پەنەوازا سیاسەتەکاشا فاڕا. تەنیا ئا کاتە پەرسەکێ چارەسەرێ بانە. پەرسەکێ تەنیا بە چەک چارەسەرێ مەبانە.
پەرسو کوردی جیاوازا. مشۆم پەرسو کوردی چارەسەر کریۆنە؛ پەی ئینەی مشۆم یاساکانە، سیاسەت و ئەقڵیەتشانە فارییای ئەنجام دانە. تاوەکو ئیسە وینمێ هیچ فارییایێ جە زیهنیەتو ئاڏشانە وەش نەبییەن. حەر وەرو ئینەیش هیچ فاڕییایێ جە یاساکاشانە مەکەرا. هەڵای یاساکا 'تیرۆر' ی جابەجێ مکەرا. ئەر کۆمیسیۆن ئینیشا نەفاڕۆ، چارەسەری پەرسە و کوردی بە بنەما نەگێرۆ، یاساو ئازادی بەر نەکەرۆ و یاساو ئەنتێگراسیۆنو دیموکراتیکی بەر نەکەرۆ، پەرسەکێ چارەسەرێ مەبانە. حەر پۆکەی مشۆم کۆمسیۆن سەر و ئی بنەمێ خەبات بکەرۆ.
ئا کۆمیسیۆنەی مشۆم مەزنمێشەرە، متمانەی فرە مەبەخشۆ. چی؟ چونکە پەنەوازا گرڏ و سیاسەتو تورکیای چا کۆمیسیۆنەنە گوزارشتش چنە کریۆ.
لێوە ماچانە 'کۆمیسیۆن ئەرەمەزنمێرە'، لێوەتەرۆ ئۆپەراسیۆن جە دژو جەهەپەی ئەنجام مرانە و وزاشا زینانۆ. حەر وەرو ئینەیش جەهەپە-ئۆزگور ئۆزەل واتش، 'جە ئیسەنە بەشدار بییەی جە کۆمیسیۆنەنە مدرنمێنە'.
ئەر جەهەپە مدرۆنە یان بەشداری نەکەرۆ، کۆمیسیۆن چنین پەرسەکا چارەسەر مکەرۆ؟ کام پەرسێ چارەسەر مکەرا؟ ئەر بەڕاستی کۆمیسیۆنێوە پەی چارەسەرکەردە و پەرسە و کوردی و پەرسە و دیموکراسی ئەرەمەزیۆنە، ئانە مشۆم گرڏ تەڤگەرێوە سیاسی بەشداری ئی کۆمیسیۆنەیە بۆنە. ئا کات بە پشتگیری گلێرگەی چارەسەرێ بانە، بەڵام بەشێوە فرەش چبەرۆ جیا مازۆنە نەک هەر چبەرۆ جیاشا مازۆنە.، بەڵکوم وزۆنە زینانۆ. جە دۆخێوە چی جۆرە کێ پنەش چانەن ئی کۆمیسیۆنە پەرسەکا تورکیای چارەسەر مکەرۆ؟ ئی دۆخە نیگەرانی وەش مکەرۆ.
شمە ماچدێ بە ئەرەمەزنارە و کۆمیسیۆنی پەرسەکێ چارەسەر مکەرا، بەڵام دیاریش مەکەرا ئی کۆمسیۆنە چنین پەرسە و کوردی چارەسەر مکەرۆ. جە بابەتو پەرسە و چارەسەری کوردینە، هەڵای پەرسە و قسەکەردەی بە زوان و کوردی هیچ بایەخێوەش پنە نەدریا.
چێش ماچانە؟ باس جە 'تورکیایێ بێ تیرۆر' ی مکەرا. ئینە ماناش چێشا؟ 'ئێمە پاسە مکەرمێ پەکەکەی چەک بنیۆرە'. ئینەی مارمێ ئاراوە. نامێش مەنییەیمێ، بەڵام نامێ حەقەتینێ پەرسە و کوردی و ئینا سەر و چارەسەری پەرسە و کوردی. ئینە خاڵەی یوەمەنە.
خاڵەی دووەمە ئینێنە؛ ماچانە 'پەرسەکێ چارەسەر مکەرمێ'، بەڵام لێوەتەرۆ هەنگامە منییا پەی ئانەی پەرسەکێ چارەسەر نەکریا. باڵبەسکەردە و سەرۆک شارەوانییەکا، فشارەکا سەر و جەهەپەی و ئا قسێ کریینێ ڕێک چا کاتەنە ڕووەمرانە کۆمیسیۆنەکە پێک مێنە. کەسێ ئامانجو چارەسەرکەردە و پرسەکێشەنە چنین تاوۆنە هەنگامەی چا جۆرە بنیۆ؟ گێرتەی وەرو ئی هەنگاما چارەسەرنەکەردە و پەرسەکێ نیشانە مرۆنە. ئینەیش نیگەرانییەکا زیاتەر مکەرۆ.
ئېژا بایک، دماو مەراسیمەکەو گەریلای، ئەردۆگان قسێش کەرڎې. گرڎ چەمەڕۍ هەرمانێوە بێنې. بڕې ڕەخنەشا چانەیە گېرت، بڕێچ بە ئەرێنی پێشوازیشا ۋنە کەرڎ. شمە ئا قسێتا چنی وینې؟
ڕاسا بڕۍ ماچا قسەکې ئەرێنیې بێنې، بڕێچ ئاماژەشا پانەی کەرڎ کە فرەو چێوی جە نەواخنەکەشەنە نییا. ئەردۆغان ساڵۊو ٢٠٠٩ قسێوەش کەردێبې کە جە هەمان چوارچێوەنە بې. چانەینە ئیساتې بڕې ڕۊشنتەر گوزارشتش چنەکەردەبۆ، بەڵام جە بنەڕەتەنە هەمان چوارچێوەنە بې. فرە جیاواز نییا.
پەی نموونەی، واتەواچو ئاکەپەی وەڵې ئا قسانە بڕې قسێش کەردې، چەمەڕایشا وەش کەرڎ و واتشا 'ڕەجەب تەیب ئەردۆغان قسێوە تاریخیە مکەرۆ'. بە مەعنێوەتەر، چەمەڕایێوەشا وەشکەرڎ کە ئەرەیاۋنێوە تازە، تاریخیتەر، گرنگتەر بکەرۆ. ئا قسې کریێنې خاسێنې، وەلې فرە کەمێنې.
جە قسەکاشەنە نەواتش، 'پرسو کوردی چارەسەر مکەرمې، پەی ئا مەبەسیە کۆمیسیۆنێوە ئەرەمەرزنمێرە'. واتش 'پېسە ئاکەپە-مەهەپە-دەم پارتی کێشەکا چارەسەر مکەرمې' و گرڎو لایەنەکا تەریش جبەرو ئانەیۆ نیێرە. باسو ڕێکەوتەی کورد، عەرەب و تورکیش کەرد؛ تەمام، ئی گلېرگې کاریگەریشا هەن جە ۋەرکۊتوو مېیامینینە، پێگێوە گرنگشا هەن، بەڵام جە ۋەرکۊتوو مېیامینینە گلېرگەی تەریچ هەن. بڕێشا باری و بڕێچشا جە جبەرۆ بنیەیرە، دووەدڵی وەش مکەرۆ. ۋەروئانەی مشتومڕی فرە مکریۆ. هەرپاسە ڕەخنې فرێچ گیریۍ.
خاسا، چانەینە بەشێوە قسەکا عال بوینا. گرڎ کەس چەمەڕاو ئانەی کەرې، بەڵام نمەواچمې ئا دەرەنجامې پەنەوازێنۍ ئامې دی. بەڵام کریې قسەکې قەوەتتەرې بیێنې. ئەشیې واتەبیێش 'ئێمە گەرەکمانە پرسو کوردی چارەسەر بکەرمې؛ ئێمە ئانەی چنی گرڎو لایەنەکا مارمێنە دی.' ئەشیې واتەبیێش ئینە 'تەنیا ۋەرپرسیاری ئێمە نییا، ۋەرپرسیاری گرڎ لایێن، هەرپۊکەی پەنەوازا پېوەرە چارەسەرش بکەرمې.' دماتەر گرڎ لایې باوەڕ پانەی کەرا کە کۆمیسیۆن ئەرەمەرزیۆنە و ئا قسې کریانە کێشەکەی چارەسەر مکەرا.
بەڵام چا قسانە بڕې دووەدڵی زیاڎشا کەرڎ و ڕاش پەی ڕەخنەی کەردۆ. دماتەر، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان پەی قەرەبووکەردەیۆ ئینەی بڕێتەر قسێش کەردۍ. واتش، 'تەنیا کێشەو ئێمە نییا، پېوەرە چارەسەرش مکەرمې.' ئینە عال بې. ئەشیې قسەکې جە سەرەتاوە ئینې بیێنې.
مەنەنش......
